CMK134 ve Yorumlanması

Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma uygulamalarla ilgili kanun aşağıdaki gibidir:

CMK 134

Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma MADDE 134.–

(1) Bir suç dolayısıyla yapılan soruşturmada, başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması halinde, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerinde arama yapılmasına, bilgisayar kayıtlarından kopya çıkarılmasına, bu kayıtların çözülerek metin hâline getirilmesine hâkim tarafından karar verilir.

(2) Bilgisayar, bilgisayar programları ve bilgisayar kütüklerine şifrenin çözülememesinden dolayı girilememesi veya gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması halinde çözümün yapılabilmesi ve gerekli kopyaların alınabilmesi için, bu araç ve gereçlere elkonulabilir. Şifrenin çözümünün yapılması ve gerekli kopyaların alınması halinde, elkonulan cihazlar gecikme olmaksızın iade edilir.

(3) Bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine elkoyma işlemi sırasında, sistemdeki bütün verilerin yedeklemesi yapılır.

(4) İstemesi halinde, bu yedekten bir kopya çıkarılarak şüpheliye veya vekiline verilir ve bu husus tutanağa geçirilerek imza altına alınır.

(5) Bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine elkoymaksızın da, sistemdeki verilerin tamamının veya bir kısmının kopyası alınabilir. Kopyası alınan veriler kâğıda yazdırılarak, bu husus tutanağa kaydedilir ve ilgililer tarafından imza altına alınır.

Yukarıdaki ilgili kanunun yorumlanması ile aşağıdaki çıkarımlar elde edilebilir:

•Bireye ait kişisel bilgiler üzerindeki hak, temel insan haklarından olduğundan hakkın kısıtlanabilmesi için yasal düzenleme gerekeceği açıktır. Ayrıca, bu işlemin hakim kararı ile yapılabilmesi gerekmektedir.

•Gerçeğin açığa çıkarılması yönünden, bilgisayarlardaki kayıtların ceza ve hukuk davalarında delil, iz, eser ve emare oluşturacağı konusunda kuşku bulunmamaktadır. Bu nedenle hem bu olanağı sağlamak ve hem de bireysel yararları saklı tutmak amacıyla bilgisayar program ve kütüklerinde arama yapılması belirli koşullara tabi kılınmış bulunmaktadır.

•Bu konuda, bilindiği üzere arama ve el koyma konusunda, bilgisayarlar üzerinde arama konusunda açık bir düzenleme daha önceden mevcut değildi. Bu nedenle kişi hak ve özgürlüklerini korumak adına da olsa hâkim güvencesi 134. maddede kabul edilmiştir.

•Kişisel mahremiyete daha az müdahale yapmak için, bu maddede ilk önce şüphelinin

bilgisayarında arama yapılması öngörülmektedir. Örneğin, bir bilgisayarda sadece lisansız yazılım yüklenmiş olup olmadığına bakmak için, bir bilgisayarda sadece bir kullanıcının tanımlanmış olup olmadığına bakmak için veya bir bilgisayarda sadece mevcut dosyalar içerisinde çocuk pornografisi içerikli 5-10 adet resim dosyası bulunup bulunmadığına bakmak için bilgisayara el koymadan olay yerinde çok hızlı bir şekilde arama yapılabilir. Bu durumda yapılan aramaların, bilgisayarın orjinal verilerini değiştirmeden adli bilişim yöntemleri ile yapılması gerekmektedir.

•Arama işlemi birden fazla şekilde yapılabilmektedir: Arama olay yerinde yapılır ve çıktılar kağıda yazdırılıp tutanak halinde imzalanır, Arama olay yerinde yapılır ve çıktılar elektronik ortamda hazırlanır, Olay yerinde bilgisayarların kopyası alınır ve arama daha sonradan yapılır veya olay yerinde bilgisayarlara el konur ve işlemler kolluk tarafından kendi ofislerinde yapılır.

•Fakat, olay yerinde birden fazla bilgisayar var ise, bilgisayarlardaki veri alanları büyük ise, silinmiş, gizlenmiş ve şifrelenmiş dosyalar üzerinde ve detaylı aramalar yapılacaksa cihazlara el koymak gerekmektedir.

•Bilgisayarlar, yapısı itibarıyla kolayca değiştirilebilen ve eklenebilen bir yapıdadır. Bu özelliğnden dolayı bazı durumlarda bilgisayar, bilgisayar programları, bilgisayar ağları, uzak bilgisayarlar ile veri saklama ünitelerine hemen el koymak gerekebilir.

•Üzerinde inceleme yapılan bilgisayar, bilgisayar programları, bilgisayar ağları, uzak bilgisayarlar ile veri saklama üniteleri büyük bir şirkete ait ise ve cihazlara el konduğunda şirket faaliyetlerini devam ettiremeyecek durumda kalırsa veya elkonacak veriler bütün sistemdeki verilerin bir kısmı ise bütün sistemlere elkoymaksızın, sistemdeki verilerin tamamının veya bir kısmının kopyası alınabilmelidir. Bu husus da tutanağa kaydedilip ve ilgililer tarafından imza altına alınmalıdır.

•Eğer sistemlere elkonulacaksa ve şüphelinin istemesi halinde, bu yedekten bir kopya çıkarılarak şüpheliye veya vekiline verilir ve bu husus tutanağa geçirilerek imza altına alınır.

Kaynak:

Bilgisayarlarda, Bilgisayar Programlarında ve Kütüklerinde Arama, Kopyalama ve Elkoyma Konusunda Panel Sunumu - Yrd. Doç. Dr. Leyla KESER BERBER